Viyana'da devam eden ve basına kapalı gerçekleştirilen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu toplantısında, devrik Esad rejimi döneminden kalan Suriye'nin nükleer dosyasına ilişkin karar ele alındı.
ESAD DÖNEMİNDEN KALAN NÜKLEER DOSYAYI KAPATILDI
Suriye'nin 2011'de tespit edilen yükümlülük ihlallerini giderdiğinin kayda geçirilmesini ve dosyanın kapatılmasını öngören karar oybirliğiyle kabul edildi.
Kararda, Suriye'deki yeni yönetimin, gerekli bilgi ve erişimi UAEA'ya sağladığı, daha önce beyan edilmemiş nükleer malzemelerin Ajansın güvence denetimleri kapsamına alındığı belirtildi.
Suriye'nin, UAEA'nın geçmiş nükleer faaliyetleriyle ilgili açıkta kalan güvence denetimi konularına ilişkin sorularını açıklığa kavuşturup çözüme ulaştırdığı ifade edilen kararda, Şam yönetiminin, 2011'de tespit edilen yükümlülük ihlallerini gidermek için gerekli adımları attığı kaydedildi.
Yönetim Kurulunun, yükümlülük ihlalinin giderildiğini de aynı açıklıkla tespit edebilmesinin önemine işaret edilen kararda, yeni Suriye yönetiminin şeffaflığı ve işbirliği takdir edildi.
Kararda, Esed rejimi dönemindeki Suriye'nin yükümlülüklerini yerine getirmediğine hükmedilen 2011 tarihli kararın hükümlerine son verilmesine ve "Suriye'de Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) Güvence Denetimi Anlaşması'nın Uygulanması" başlıklı dosyanın artık Yönetim Kurulunun gündeminden çıkarılmasına karar verildi.
Suriye'nin NPT kapsamındaki yükümlülüklerinin devam ettiği belirtilen kararda, ülkenin bundan sonra diğer nükleer silaha sahip olmayan taraf devletler gibi UAEA'nın rutin güvence denetimlerine tabi olacağına işaret edildi.
UAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi'den Deyrizor'daki kazılar dahil devam eden çalışmalar tamamlandığında Yönetim Kurulunu bilgilendirmesi istendi. Kararın ve Grossi'nin Suriye raporunun UAEA üyesi ülkelere ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine gönderilmesi de kararlaştırıldı.
TÜRKİYE'DEN SURİYE'YE TEBRİK
Türkiye'nin Birleşmiş Milletler (BM) Viyana Ofisi Nezdinde Daimi Temsilcisi Büyükelçi Mustafa Kibaroğlu, toplantıda söz alarak, Suriye'yi tebrik etti.
Kibaroğlu, "Bu tarihi günde Suriye'yi tebrik ediyor, Suriye hükümetinin uluslararası toplumla devam eden normalleşme çabalarını takdir ediyoruz. Türkiye'nin tüm platformlarda Suriye'ye desteğinin devam edeceğini vurguluyoruz." dedi.
NE OLMUŞTU?
Yönetim Kurulunun kararına dayanak oluşturan Grossi'nin 1 Eylül tarihli raporunda, Suriye'nin bildirdiği yeni bir alanda yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali bulunduğu belirtilmişti.
Raporda, bu miktarın yaklaşık 55 tonunun 8 bin 808 yakıt çubuğundan, 18 tonunun ise uranyum hurdası ve atığından oluştuğu kaydedilmişti. Malzemenin tamamının UAEA'nın muhafaza ve gözetim tedbirleri altında olduğu bildirilmişti.
Ajans, Suriye'nin Esed rejimi döneminde Deyrizor'daki inşa halindeki nükleer reaktörü, reaktör yakıtının üretildiği tesisi ve yakıt ile uranyum hurdası ve atığının depolandığı alanı UAEA'ya bildirmediği sonucuna varmıştı.
DOSYANIN GEÇMİŞİ 2007'YE DAYANIYOR
Deyrizor'daki tesis, Eylül 2007'de İsrail tarafından düzenlenen saldırıyla yıkılmış, Esed rejimi, yapının nükleer olmayan askeri bir tesis olduğunu savunmuştu.
UAEA, incelemeleri sonucunda yapının Ajansa bildirilmesi gereken bir nükleer reaktör olduğu değerlendirmesine varmış, UAEA Yönetim Kurulu da 2011'de Suriye'nin NPT kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğine hükmetmişti.
Suriye'de yönetimin değişmesinin ardından yeni hükümet, 2025'te UAEA ile işbirliğine başlamış ve ilgili tesislere erişim sağlamıştı.
UAEA denetçileri, Suriye'nin Temmuz 2026'da bildirdiği yeni bir alanda yaklaşık 73 ton doğal uranyum bulunduğunu doğrulamıştı.
