Tarım, artan nüfus ve iklim değişikliği üzere global zorluklar karşısında her zamankinden daha sürdürülebilir ve etraf dostu tahlillere gereksinim duyuyor. Klâsik tarım prosedürlerinde yaygın olarak kullanılan kimyasallar kısa vadede randımanı artırsa da uzun vadede toprak sıhhatine, su kaynaklarına ve insan hayatına ziyan verebiliyor. Bu nedenle bilim insanları, tabiatla uyumlu alternatif sistemler geliştirmeye odaklanıyor.Bu yaklaşımlardan biri de Acıbadem Üniversitesi Medikal Biyoteknoloji Anabilim Kısmı Öğretim Üyesi ve Sıhhat Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar’ın araştırmacı olarak yer aldığı milletlerarası çalışmada ele alındı. Joint Genome Institute takviyeli projenin birinci bilimsel yayını olma özelliğini taşıyan çalışma, dünyanın en saygın bilimsel mecmualarından Nature Microbiology’de yayımlandı. Araştırma, tarımda kimyasallara alternatif olarak mantarların kullanımını bilimsel temellerle tekrar değerlendiriyor…Tarımın geleceğini tabiatla uyumlu formüllerde arayan bu kapsamlı araştırma, bilhassa “Trichoderma” ismi verilen yararlı mantarların sürdürülebilir tarımdaki rolünü detaylı biçimde ortaya koyuyor. Hususa ait değerlendirmede bulunan Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Biz bu çalışmada, tabiatta zati bulunan ve toprağa yarar sağlayan mantarların tarımda nasıl daha tesirli kullanılabileceğini inceledik. Emelimiz, ekosistem istikrarını gözeterek bitkileri daha doğal yollarla koruyabilmek” diyor.Bu yararlı mantarların, bitkilerin ekolojik ortamında yer alarak onları ziyanlı mikroorganizmalara karşı koruduğunu belirten Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Bu mantarlar hem hastalık yapan etkenlerle uğraş ediyor hem de bitkinin daha sağlıklı büyümesine katkı sağlıyor. Böylelikle daha az kimyasal kullanarak verimli üretim yapmak mümkün hale geliyor” sözlerini kullanıyor…
Hedef, Tabiata Ziyan Vermeden Üretimi ArtırmakAraştırmanın sadece randıman artışıyla sonlu olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, “Toprağa verilen kimyasallar vakitle suya, havaya ve dolaylı olarak insan sıhhatine da ziyan verebiliyor. Bizim üzerinde durduğumuz metot ise tabiata ziyan vermeden üretimi artırmayı hedefliyor. Yani hem etraf korunuyor hem de daha sağlıklı besine ulaşmak mümkün oluyor” diyor.Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, elde edilen bulguların tarımda daha sürdürülebilir bir yaklaşımın önünü açabileceğini de tabir ediyor: “Gelecekte tarımda tabiatla uyumlu tekniklerin daha fazla yer bulacağını düşünüyoruz. Bu cins yararlı mantarlar da bu dönüşümün kıymetli bir kesimi olacak”…Dünya genelinde her yıl milyonlarca ton kimyasal pestisit kullanımı, toprağı, su kaynaklarını ve ekosistemi tehdit ediyor. Bu durum, insan sıhhatini da direkt etkileyen bir halk sıhhati sorunu haline geliyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, biyolojik çaba formüllerinin tarımda giderek daha fazla ehemmiyet kazandığını ve tabiat temelli tahlillerin uzun vadede daha sürdürülebilir sonuçlar sunduğunu vurguluyor. Tabiatın kendi sistemlerine dayanan biyolojik tahlillerin ehemmiyetine dikkat çeken çalışma, mantarların tarımda etkin birer “doğal müttefik” olarak kullanılabileceğini ortaya koyuyor.
Tarımda Kimyasal Yerine Biyolojik Güç: Trichoderma Mantarı
Trichoderma, tabiatta yaygın olarak bulunan ve bitki kökleriyle etkileşime girerek büyümeyi destekleyen bir mantar cinsi olarak biliniyor. Lakin bu geniş ailenin sadece küçük bir kısmı bugüne kadar tarımda kullanıldı. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, Trichoderma cinslerinin çeşitliliğinin ve fonksiyonlarının şimdi tam olarak keşfedilmediğini, bu nedenle daha kapsamlı araştırmalara gereksinim duyulduğunu söz ediyor. Araştırma kapsamında, Trichoderma’nın 500’ü aşkın cinsine dair bilgi eksikliği birinci kere bu ölçekte ele alındı. Memleketler arası grup, 37 farklı Trichoderma alt çeşidini genomik, ekolojik ve fizyolojik açıdan tahlil ederek, bugüne kadar yapılmış en kapsamlı “fenogenomik” çalışmalardan birini gerçekleştirdi. 140’tan fazla özellik ölçülerek, makine öğrenmesi sistemleriyle gen-fenotip münasebetleri haritalandı.
Mantarlar Nasıl Çalışıyor?
Araştırma bulgularına nazaran Trichoderma’nın kökeni 66 ila 100 milyon yıl öncesine, yani Geç Kretase periyoduna uzanıyor. Bu periyot, çiçekli bitkilerin yayılmaya başladığı ve ekosistemlerin dönüşüm geçirdiği bir vakit dilimi olarak biliniyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu evrimsel sürecin mantarların farklı çevresel şartlara ahenk sağlamasında kritik rol oynadığını belirtiyor. Çalışma, bu mantarların aslında toprakta değil, ağaç yüzeyleri ve orman ekosistemlerinde evrimleştiğini ortaya koyarak, tarımda kullanım biçimlerine dair değerli bir bakış açısı sunuyor.Araştırmada elde edilen en dikkat alımlı bulgulardan biri, Trichoderma cinslerinin öbür mantarları amaç alarak onları baskılayabilme yeteneği oldu. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu özelliğin tarımda biyolojik gayret açısından büyük bir avantaj sağladığını tabir ediyor. Bu özellik, bitkilerde hastalığa neden olan patojen mantarların doğal yollarla denetim altına alınmasını sağlıyor. Çalışmada incelenen alt tiplerinin bitki büyümesini desteklediği; kök gelişimi, biyokütle artışı ve gerilim toleransını artırdığı belirlendi.
Ancak araştırma sadece umut verici sonuçlar değil, birebir vakitte değerli ihtarlar da içeriyor. Birtakım Trichoderma cinslerinin bitkilere ziyan verebildiği ve hatta muhakkak şartlarda insan sıhhati açısından risk oluşturabileceği ortaya kondu. Bilhassa birtakım çeşitlerin bağışıklığı zayıf bireylerde enfeksiyona neden olabileceği vurgulandı.
Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, bu nedenle tarımda kullanılacak mikroorganizmaların dikkatle seçilmesi ve kapsamlı biyogüvenlik değerlendirmelerinden geçirilmesi gerektiğini belirterek, “Tarımda kullanılacak biyolojik casusların tıp bazında dikkatle kıymetlendirilmesi gerekiyor” biçiminde konuşuyor.
Doğayla Uyumlu, Kimyasallardan Uzak Tarım
Araştırma, sürdürülebilir tarımın sadece kimyasallardan uzaklaşmak değil, doğayı bütüncül olarak anlamakla mümkün olduğunu ortaya koyuyor. Prof. Dr. Günseli Bayram Akçapınar, Trichoderma üzere mikroorganizmaların yanlışsız kullanılması halinde hem üretim verimliliğinin hem de ekosistem sıhhatinin birlikte korunabileceğini vurguluyor. Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı