CENEVRE (AA) - MUHAMMET İKBAL ARSLAN - Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Musa Kulaklıkaya, Sudan'daki duruma işaret ederek "Bizim temennimiz öncelikle hemen bir ateşkesin sağlanması ve kalıcı ve sürdürülebilir barışın sağlanabilmesi için de bütün tarafların diyalog mekanizmalarını canlı tutması, askeri çözüm yaklaşımıyla değil, barış odaklı yaklaşımların benimsenmesi." dedi.
Kulaklıkaya, "Sudan'daki Barış Girişimleri ve Çabalarının Koordinasyonunun Güçlendirilmesine İlişkin Altıncı Danışma Toplantısı"na katılmak üzere geldiği İsviçre'nin Cenevre kentinde, AA muhabirine Sudan ve Gazze'deki duruma ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Sudan krizinin uzun zamandır uluslararası gündemi meşgul eden krizlerden biri olduğunu söyleyen Kulaklıkaya, bu durumun Sudan'daki aktörlerin kendi aralarındaki bir kavga olarak başladığını, ülke içinde yaşayan vatandaşları insani ve güvenlik yönünden etkileyen ancak bölge ülkelerini de etkisi altına alan bir krize dönüştüğünü belirtti.
Kulaklıkaya, Sudan'daki sorunun çözülememesinin neden olduğu ilave problemler neticesinde sorunun daha kompleks hale geldiğini dile getirerek "Sınır ülkelerden gelen bazı silahlı müdahaleler başta olmak üzere, bazı aktörlerin savaşan tarafları destekleyen müdahaleleri krizi daha da karmaşık hale getirmiştir. Böyle bir çatışma ortamında ortaya çıkan insani yardım ihtiyaçları, bu ihtiyaçların karşılanmasındaki güçlükler krizi daha da derinleştirmiştir." diye konuştu.
Sudan'daki sorunun çözümüne yönelik de birçok inisiyatif geliştirildiğini aktaran Kulaklıkaya, bölge ülkelerinin ve uluslararası kuruluşların geliştirdiği farklı inisiyatiflerin olduğunun altını çizdi.
Büyükelçi Kulaklıkaya, bundan önce Mısır'ın başkenti Kahire'deki toplantıya da Türkiye'yi temsilen katıldığını belirterek şunları kaydetti:
"Arzu edilen, tabii her şeyden önce bir ateşkesin sağlanması ama savaşan taraflar göreceli olarak üstünlüğü sağlamış gibi gözüktükleri anda ateşkese yanaşmıyor. Böyle bir realite var. Kapsamlı bir barışın sağlanması için Sudan'ın içindeki dinamiklerle yürütülen bir diyalog mekanizması oluşturulmaya çalışılmaktadır."
Bu inisiyatiflerin belli periyotlarla Sudan'daki tarafları bir araya getirmeye çalıştığını belirten Kulaklıkaya, Türkiye olarak başından beri olayı yakından takip ettiklerini, Sudan'la olan tarihi, kültürel ve ekonomik çok yönlü bağların ve işbirliğinin Türkiye'yi buna mecbur kıldığını söyledi.
Bakan Yardımcısı ve Büyükelçi Kulaklıkaya, Türkiye'nin Sudan'a daha özel bir ihtimam gösterdiğini vurgulayarak bu inisiyatiflere yapıcı katkılar sunmaya çalıştıklarını ve bazen taraflar arasında da arabuluculuk yaptıklarını ifade etti.
Bakan Yardımcısı Kulaklıkaya, "Bütün bunların ötesinde bir taraftan da ülke içerisindeki ihtiyaç duyulan insani yardım konusunda hem Türkiye olarak bireysel yaptığımız yardımlarla hem de diğer ülkelerle işbirliği halinde yaptığımız yardımlarla Sudan'ın, Sudanlı kardeşlerimizin yanında olmaya devam ediyoruz." ifadelerini kullandı.
- "Sudan tarafından hiç kimsenin davet edilmemesi, bizim için büyük bir eksiklik noktası"
Musa Kulaklıkaya, bu tarz toplantıların, inisiyatiflerin birbirinden haberdar olmasına, kendi çabalarının sonuçlarını diğer inisiyatif sahipleriyle paylaşmaları açısından fikir alışverişine fırsat verdiğini ve olası çözümü hızlandırmaya katkı sunduğunu dile getirdi.
Bakan Yardımcısı Kulaklıkaya, sözlerine şöyle devam etti:
"Bugüne kadar farklı uluslararası konferanslara Sudan tarafından hiç kimsenin davet edilmemesi, bizim için büyük bir eksiklik noktası. Bunu ben konuşmamda da dile getirdim. Sudan'ı konuşuyoruz, Sudan'ı temsil eden kimse yok. Yani bu toplantılar inisiyatif sahibi tarafların bir koordinasyon mekanizması olduğu için ilave ve gereksiz tartışmalara yol açma potansiyelinden dolayı savaşan tarafların davet edilmediği argümanını geliştiriyorlar. Bu, belki kabul edilebilir bir argüman ama bir şekilde onların da muhatap alınacağı ortamların oluşturulmasında zaruret var bizim kanaatimize göre."
Toplantıya katılan bazı aktörlerin Sudan ordusu ile milis kuvvetleri eşit iki savaşan taraf olarak kabul ettiğini ve hiçbirini Sudan'ın meşru temsilcisi olarak kabul etmediğini aktaran Kulaklıkaya, Türkiye'nin ise askeri bir rejim de olsa orduyu ülkenin meşru temsilcisi olarak kabul eden bir anlayışa sahip olduğunu söyledi.
- "Bizim temennimiz öncelikle hemen bir ateşkesin sağlanması"
Kulaklıkaya, özellikle milislerin soykırıma varan eylemleri olduğunu belirtti.
Sudan'da, son dönemde insani yardım alanında dahi kullanılan bazı savunma sanayisi ürünlerinin de yıkıcı etkilerini gördüklerini dile getiren Kulaklıkaya, "Belki iki tarafın da kullandığı bu unsurlar, sivillere karşı kullanılmaması konusunda daha dikkatli olmalarını da gerektiriyor. Bugün toplantıda gündeme getirilen konulardan biri de buydu. Türkiye olarak biz de bunu destekliyoruz. Bizim temennimiz öncelikle hemen bir ateşkesin sağlanması ve kalıcı ve sürdürülebilir barışın sağlanabilmesi için de bütün tarafların diyalog mekanizmalarını canlı tutması, askeri çözüm yaklaşımıyla değil, barış odaklı yaklaşımların benimsenmesi. Bunun için gayret ediyoruz. Hem kendi çabalarımızda hem de diğer inisiyatiflerle yaptığımız işbirliklerinde ana odak noktamız bu." ifadelerini kullandı.
- "Filistin sorunu sadece Gazze'de yaşanan soykırımla sınırlı kalmadı"
Büyükelçi Kulaklıkaya, Ekim 2023'ten sonra İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarıyla, Gazze özelinde Filistin sorununun farklı bir yöne evrildiğini ifade etti.
"Filistin sorunu son günlerde sadece Gazze'de yaşanan soykırımla sınırlı kalmadı, işgal altındaki Batı Şeria'da da İsrail'in artan ihlallerine tanık oluyoruz." diyen Kulaklıkaya, Filistinlilerin topraklarını ve evlerini gasbeden İsraillilerin, güvenlik güçlerinin desteğiyle insanların arazilerine saldırması, zeytin hasadı yapan çiftçileri engellemesi ve ürünlerini çalması gibi insan hakları ihlallerinin her gün yaşandığına işaret etti.
Kulaklıkaya, Şarm el-Şeyh Barış Zirvesi'nde ilan edilen barış planının, yoğun soykırımı durdurma ve insani yardımların Gazze'ye girişi gibi birtakım olumlu gelişmelere hizmet ettiğini belirtti.
Bu gelişmelere ilaveten Hamas'la yürütülen müzakerelerde anlaşma sağlandığına dikkati çeken Kulaklıkaya, şunları söyledi:
"Hamas, Türkiye'nin de içinde yer aldığı ara bulucularla yapılan görüşmelerde aşağı yukarı barış planıyla ilgili öngörülen bütün hedeflerin gerçekleştirilmesi için üzerine düşen bütün sorumluluğu yerine getirdi. Bunun en önemli aşaması da silahsızlanmanın kabul edilmesiydi. Hamas'ın deklare ettiği, bütün şartları kabul ettiğini söylemesine rağmen işgalci güç olan İsrail bu anlaşmayı tanımadığını ilan etti. Tam bir paranoya içerisinde yaptığı ihlallere devam ediyor. Yani gün yok ki masum insanlar öldürülmesin, gün yok ki çocuklar, kadınlar öldürülmesin. Bir taraftan bu katliam göreceli olarak azalsa da yine özellikle belli insanları hedef alan öldürme olayları devam ediyor."
Dışişleri Bakan Yardımcısı Kulaklıkaya, anlaşmanın kapsamı içinde yer alan düzenli olarak insani yardımların Gazze'ye girişiyle ilgili beklentilerin karşılanmadığını vurgulayarak ortalama 600-700 insani yardım tırının girmesinin öngörülmesine rağmen günlük maksimum 100-150 civarında tırın girebildiğini ve bunların çoğunlukla, yüzde 60 civarında ticari mallar olduğunu aktardı.
Kulaklıkaya, İsrail'in insanların hayatlarını idame ettirmeleri için okul, hastane ve fırın gibi sivil hizmetlerin tekrar sağlanması için gerekli inşaat malzemelerinin girişine de bilinçli olarak izin vermediğini ve yeni bir kışa girerken Gazzelilerin bu ızdıraplarının artarak devam ettiğinin altını çizdi.
- "İnsani yardım malzemelerimiz sırf üzerinde Türkiye'den geldiğine dair işaretler olduğu için bekletiliyor"
Barınmanın çok önemli bir sorun olduğuna işaret eden Kulaklıkaya, "Bugüne kadar insanlar ellerindeki çadırlarla idare etmeye çalışıyor ama çadırların kış şartlarına mukavemeti son derece düşük. Dünyada, Türkiye dahil birçok ülke bu konuda adım atmak istemesine rağmen, örneğin sadece Türkiye olarak biz 80 bin ev olarak kullanılabilecek konteyneri sevk etmeye hazır olduğumuzu deklere etmemize rağmen, bu konuda ne yazık ki hiçbir ilerleme kaydedemiyoruz. Bazı insani yardım malzemelerimiz El-Ariş Limanı'nda, Refah'ta, Mısır'da bekletiliyor. Sırf üzerinde Türkiye'den geldiğine dair işaretler olduğu için." dedi.
Musa Kulaklıkaya, İsrail'in, Filistinlileri göçe zorlayarak orada istediği hedefleri gerçekleştirmek istediğini, bunun Gazze'nin yanı sıra Batı Şeria için de geçerli olduğunu ifade etti.
İsrail'in, Filistin meselesiyle ilgili bütün kazanımları yok sayan ve iki devletli çözümü göz ardı eden bir yaklaşımının olduğunu belirten Kulaklıkaya, İsrailli yetkililerin, 27 Ekim'de İsrail'de yapılacak seçimleri düşünerek, kendi iç kamuoyuna mesaj verebilmek için Filistin konusunda olumlu hiçbir adım atmadığını, komşu ülkeleri de hedef alan açıklamalarda bulunduğunu sözlerine ekledi.
