Çocukları bağımlı hale getiren sosyal medya devlerine dünyanın dört bir yanından ceza yağıyor

HABER MERKEZİ - Sosyal medya platformlarının çocukları daha uzun süre ekran başında tutan tasarımları ve algoritmaları, dünya genelinde giderek daha fazla tepki çekiyor. Birçok ülke bu uygulamalara karşı yaptırımlara imza atarken, açılan birçok davada firmalara ceza yapıyor.

Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, bildirimler ve kişiselleştirilmiş algoritmalar nedeniyle özellikle çocuklar üzerindeki sosyal medya bağımlılığı artarken, teknoloji şirketleri ise milyonlarca dolarlık cezalarla karşı karşıya. Bazı ülkeler çocukların sosyal medya kullanımına doğrudan yaş sınırı getirmeye hazırlanıyor.

ABD 942 MİLYON DOLAR CEZA KESTİ

Bu konudaki en dikkat çekici gelişmelerden biri ABD'de yaşandı. New Mexico'da görülen davada Meta, Facebook ve Instagram'ın çocuklar üzerindeki etkileri nedeniyle toplam 942 milyon dolar ödemeye mahkum edildi. Mahkeme daha önce verilen 375 milyon dolarlık cezanın üzerine 567 milyon dolar daha ekledi. Kararla birlikte Meta'nın çocukların güvenliği konusunda yeni önlemler alması da zorunlu hale getirildi.

Aynı şekilde ABD'deki dört eyaletin, Facebook ve Instagram'ın bağımlılık yaratan tasarımları nedeniyle Meta'ya karşı açtıkları davalarda toplam 1.4 trilyon dolara kadar para cezası talep ediliyor. Geçtiğimiz günlerde görülmeye başlayan bu dava, şirket tarihinin en kritik hukuki süreçlerinden biri olarak gösteriliyor.

TİKTOK, EN ÇOK TARTIŞILAN PLATFORMLARDAN BİRİ

TikTok da benzer bir baskıyla karşı karşıya. Avrupa Komisyonu, platformun sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneriler gibi özelliklerinin kullanıcıları uygulamada daha uzun süre tutarak bağımlılık oluşturabileceği sonucuna vardı. Komisyon, TikTok'un bu tasarım nedeniyle Dijital Hizmetler Yasası'nı ihlal etmiş olabileceğini değerlendiriyor.

TikTok'un çocuklarla ilgili geçmişte aldığı cezalar da bulunuyor. İrlanda Veri Koruma Komisyonu, 2023 yılında çocukların kişisel verilerinin işlenmesiyle ilgili ihlaller nedeniyle şirkete 345 milyon euro ceza verdi.

Bu karar doğrudan bağımlılık nedeniyle verilmemiş olsa da çocukların platformdaki güvenliği konusunda şirketin karşı karşıya kaldığı en büyük yaptırımlardan biri oldu.

Avrupa Birliği ayrıca Temmuz 2026'da TikTok'un çocukları çevrim içi zararlardan yeterince korumadığı yönünde yeni bir soruşturma başlattı. İhlalin kesinleşmesi halinde şirket, küresel yıllık gelirinin yüzde 6'sına kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

Diğer taraftan Telegram ve Google'a Rusya'da da bir ceza kesildi. Platformlarında yasaklı olduğu belirtilen içerikleri kaldırmadıkları gerekçesiyle iki firmaya toplamda 26 milyon ruble (313 bin dolar) para cezası kesildi. Telegram'a verilen ceza, Google'ınkinden daha yüksek oldu.

META, ÇOCUKLARIMIZI ÖLDÜRÜYOR PROTESTOSU

Oakland'daki ilk duruşmanın öncesinde ise birçok kişi toplanarak Meta'yı protesto etti. Sosyal medya bağımlılığı nedeniyle hayatlarını kaybeden çocuk ve gençlerin isimlerinin yazılı olduğu pankartları taşıyan protestocular, sosyal medya yasağı ile ilgili kanunu düzenlemelerin hayata geçmesini istiyor.

Görsel kaynağı: AP

TARTIŞMANIN MERKEZİNDE ALGORİTMALAR VAR

Tüm bu davaların ortak noktasında ise sosyal medya platformlarının algoritmalar ile kullanıcıları bağımlı hale getiren tasarımı bulunuyor. Çocukların gelişim döneminde olması nedeniyle bildirimler, sürekli yeni içerik sunulması ve algoritmaların kullanıcı ilgisini takip ederek akışı kişiselleştirmesi daha fazla tartışılıyor.

Devletler artık yalnızca çocukların hangi içerikleri gördüğüne değil, platformların çocukları daha uzun süre uygulamada tutmak için nasıl tasarlandığına da odaklanıyor.

Milyonlarca dolarlık cezalar ve devam eden davalar, sosyal medya şirketleri için yeni bir dönemin başlangıcı olabilir. Önümüzdeki dönemde platformların sonsuz kaydırma, bildirim ve öneri sistemleri gibi özelliklerini çocuklar için değiştirmek zorunda kalıp kalmayacağı ise bu davaların sonucuna bağlı olacak.