Özgüven ve Özdeğer: Kendimizle Kurduğumuz İlişki

Özgüven ve özdeğer günlük yaşamda sıkça birbirinin yerine kullanılan kavramlardır. Ancak
psikolojik açıdan birbirinden farklıdır.
Özgüven, kişinin belirli bir konuda kendi becerilerine ve yeterliliğine duyduğu inançla
ilişkilidir. Özdeğer ise kişinin başarılarından, hatalarından veya başkalarının
değerlendirmelerinden bağımsız olarak kendisini ne ölçüde değerli gördüğünü ifade eder.
Bir kişi iş hayatında oldukça özgüvenli olabilirken ilişkilerinde kendisini kolaylıkla yetersiz
hissedebilir. Bu nedenle kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi değerlendirirken yalnızca “Bunu
yapabilir miyim?” sorusuna değil, “Kendimi nasıl görüyorum?” sorusuna da bakmak gerekir.
Özdeğer Nasıl Şekillenir?
Kendimize ilişkin inançlarımızın önemli bir bölümü erken dönem yaşantılarımızla
şekillenmeye başlar.
Çocukluk döneminde sürekli eleştirilmek, başkalarıyla kıyaslanmak, yalnızca başarılı
olduğunda takdir görmek, duygusal ihtiyaçların yeterince karşılanmaması ya da yüksek
beklentilerle büyümek kişinin kendisine yönelik algısını etkileyebilir.
Zaman içerisinde;
“Yeterince iyi değilim.”
“Sevilmek için başarılı olmalıyım.”
“Hata yaparsam değerim azalır.”
gibi düşünceler gelişebilir.
Bu düşünceler yetişkinlikte kişinin ilişkilerinde, iş yaşamında ve kendisine yaklaşımında
tekrar eden örüntülere dönüşebilir.
Düşük Özdeğer Nasıl Görünür?
Özdeğerle ilgili güçlükler her zaman kişinin açıkça kendisini değersiz hissetmesi şeklinde
ortaya çıkmaz.
Sürekli onay aramak, hayır demekte zorlanmak, eleştiriden yoğun biçimde etkilenmek,
kendini sık sık başkalarıyla kıyaslamak veya yaptığı hataları uzun süre zihninde taşımak da
düşük ya da kırılgan özdeğerle ilişkili olabilir.

Bazı kişiler için başarı da özdeğeri korumanın bir yolu haline gelebilir. Kişi kendisini ancak
başarılı, üretken veya kusursuz olduğunda yeterli hissediyorsa başarısızlık yalnızca bir sonuç
olmaktan çıkar ve kişinin kendisine bakışını etkileyen bir deneyime dönüşebilir.
Sağlıklı Özdeğer Ne Anlama Gelir?
Sağlıklı özdeğer kişinin kendisini her zaman başarılı, güçlü veya kusursuz görmesi değildir.
Aksine kişi, eksikliklerini ve hatalarını kabul edebilirken bunları bütün kimliğinin bir
göstergesi olarak değerlendirmez.
“Başarısız oldum” ile “Ben başarısız biriyim” arasındaki fark burada önemlidir.
Sağlıklı özdeğerde kişi yaşadığı olumsuz bir deneyimi kendi değerinden ayırabilmeye başlar.
Özdeğer Nasıl Güçlendirilebilir?
Özdeğer üzerinde çalışmanın önemli adımlarından biri kişinin kendisiyle kurduğu iç diyaloğu
fark etmesidir.
Bir hata yaptığımızda kendimize söylediğimiz cümleler, benlik algımız hakkında önemli
bilgiler verir. Kişinin kendisine karşı sürekli eleştirel, cezalandırıcı veya küçümseyici bir dil
kullanması olumsuz benlik inançlarını güçlendirebilir.
Bunun yerine daha gerçekçi ve dengeli bir iç ses geliştirmek önemlidir.
Kendi ihtiyaçlarını fark etmek, gerektiğinde sınır koyabilmek, başkalarının onayını tek değer
ölçütü haline getirmemek ve başarı kadar çabayı da görebilmek bu süreci destekleyebilir.
Psikoterapide Özdeğer Çalışmaları
Bazı kişilerde “yetersizim”, “sevilmeye değer değilim” veya “başarılı olmazsam değerim
yok” gibi düşünceler uzun yıllardır var olabilir.
Psikoterapi sürecinde bu inançların nasıl geliştiği, hangi durumlarda tetiklendiği ve kişinin
bugünkü ilişkilerini ve davranışlarını nasıl etkilediği birlikte ele alınabilir.
Buradaki amaç kişiye sürekli olumlu düşünmesini öğretmek değildir. Daha gerçekçi, esnek ve
kendisine karşı daha şefkatli bir bakış geliştirebilmesine yardımcı olmaktır.
Sonuç
Özgüven daha çok kişinin yapabileceklerine dair inancıyla, özdeğer ise kişinin kendisiyle
kurduğu daha temel ilişkiyle bağlantılıdır.
Yaşam içerisinde zaman zaman yetersiz hissetmek, başarısız olmak veya eleştirilmek
kaçınılmazdır. Önemli olan, bu deneyimlerin kişinin kendi değerine ilişkin değişmez bir
yargıya dönüşmemesidir.

Kendimize nasıl yaklaştığımızı fark etmek, daha sağlıklı bir özdeğer algısının gelişmesinde
önemli bir başlangıç olabilir.
Psikolog Beyza Çoban