Kimyasalların üreme hücrelerine etkisi yapay zeka destekli cihazla belirlenecek

Eskişehir Şehir Hastanesi Üroloji Kliniğinde görevli Doç. Dr. Coşkun Kaya'nın liderliğindeki akademisyen ekibi, kimyasalların üreme hücrelerine etkisini belirlemek amacıyla "yapay zeka destekli ilaç güvenlik tarama cihazı" geliştirmek için proje yürütüyor.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Eskişehir Şehir Hastanesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ), Anadolu Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesinden akademisyenler, yeni geliştirilen ilaçların, zirai ürünlerin, gıda katkı maddelerinin ve kimyasal maddelerin üreme hücrelerine zarar verip vermediğini önceden test etmek amacıyla yapay zeka destekli cihaz geliştirmek için çalışma yapıyor.

Kaya öncülüğündeki ekip, mevcut yöntemde hayvan modellerinden alınan doku örneklerinin laboratuvarda incelenmesiyle uzayan süreci, dokunun lazer ışığıyla saniyeler içinde taranması ve elde edilen verilerin yapay zeka desteğiyle değerlendirilmesiyle hızlandırmayı hedefliyor.

Geliştirilecek cihazla üreme hücrelerinde oluşabilecek hasarın hızlı ve objektif şekilde tespit edilmesi, yeni geliştirilen kimyasal maddelerin insan sağlığı üzerindeki olası etkilerinin daha kısa sürede değerlendirilmesi amaçlanıyor.

Proje için TÜBİTAK'tan 7,5 milyon liralık destek

ESOGÜ bünyesindeki Teknoloji Transfer Ofisi Uygulama ve Araştırma Merkezinde yer alan şirket tarafından geliştirilecek cihazın doğruluğu ve güvenilirliği, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesinde gerçekleştirilecek testlerle belirlenecek.

İki yılda tamamlanması planlanan çalışmayla geliştirilecek cihazın bilim dünyasına katkı sunması hedefleniyor.

Doç. Dr. Coşkun Kaya, AA muhabirine, yeni geliştirilen ilaçların, zirai ürünlerin, gıda katkı maddelerinin ve kimyasal maddelerin piyasaya sunulmadan önce testlerden geçtiğini söyledi.

Test aşamalarından birinin hayvan deneyleri olduğunu kaydeden Kaya, "Bu bahsettiğimiz deneyler, bir seferde tamamlanabilen, bir günde hazırlanan ve sonuçlanan deneyler değil. Oldukça uzun süren, maliyetli ve kimi zaman farklı merkezlerde yapıldığında farklı sonuçların alınabildiği bir süreçle takip edebiliyoruz." diye konuştu.

Testlerin hızlı ve güvenilir olması için cihaz geliştirmek amacıyla çalışma başlattıklarını belirten Kaya, şöyle devam etti:

"Hayvanlarla yapılan bu deneyleri hızlı, etkin ve güvenilir hale getirebilmek amacıyla lazer temelli, yapay zeka yardımlı bir cihaz üretmek. Cihazı da bir yazılımla çalıştırmak. Bunu belli bir aşamaya getirdikten sonra da bütçesel ihtiyaçlarımızı karşılamak amacıyla TÜBİTAK'a başvurduk. TÜBİTAK da çok uzun değerlendirmeler sonucunda projemizin 7,5 milyon liraya gibi bir destek alması hak görüldü."

Kaya, ekibin çalışmalarının devam ettiğini belirterek, "İki yıl içerisinde cihazımızı ve yazılımı piyasaya sürmeyi hedefliyoruz. Piyasaya sürdükten sonra da bu cihazımızı, hem ulusal hem de uluslararası arenadaki araştırma geliştirme laboratuvarlarının hizmetine vereceğiz. Amacımız sadece bilime bir katkı sunmak değil, aynı zamanda 'üreten sağlık vizyonu'yla ülkemizi dünya piyasasında tıbbi araştırmalarda kullanılacak cihaz üreticisi rolünü de kazandırmak." değerlendirmesinde bulundu.

Cihaz ve yazılım sayesinde herhangi bir boyamaya ihtiyaç duyulmadan dokudaki hücreleri tanıyabileceklerini vurgulayan Kaya, şunları kaydetti:

"Bunun bize sağlamış olduğu klinik avantajının şu olacağını düşünüyoruz. Erkeklerde çocuk sahibi olamama nedeniyle yapılan değerlendirmelerde bazen sperm bulunamayabiliyor. Sperm bulmak için yumurtalıkları açıp oradan doku parçaları almak gerekebiliyor. Dokunun içinde sperm olup olmadığını gösteren şu an güncel bir teknolojimiz yok. Herhangi bir boya da kullanamıyoruz. Eğer olur da bir boya kullanırsak o spermi daha sonra herhangi bir amaçla da kullanamıyoruz. O yüzden öyle bir yöntem olmalı ki boyama ihtiyacı olmamalı, dokuya zarar vermemeli ve tekrarlanabilir olmalı. Biz bu cihazımız ve yazılımımızı bu şekilde kullanıp erkek kısırlığında testiste yumurtalarda sperm bulmaya yönelik için inşallah o tarafa doğru yönlendireceğiz."

Geliştirilecek cihazın kullanım yöntemine ilişkin bilgi veren Kaya, "Tamamen bir ultrason cihazı gibi düşünün. Dokuyu kestikten sonra dokuya hiçbir zarar vermeden, ultrason gibi üzerinde gezdirip gönderdiği lazer ışınlarıyla tüm hücreleri tanıyacak. O topladığı veriyi bir merkeze aktaracak. O merkez de burada 'A' hücresi, 'B' hücresi var. 'B' hücresinden şu kadar etkilenmiş, 'C' hücresinden bu kadar etkilenmiş şeklinde bir raporda veren bir cihazımız olacak. Halihazırda bu çalışma prensibiyle dünyada böyle bir cihaz yok, yazılımı da yok. Fikrimizi bulduk, projemizi geliştirme aşamasındayız." bilgisini paylaştı.